(AGO) - Đó là tác phẩm xuất sắc đạt giải nhất trong cuộc thi Bút ký văn học ĐBSCL năm 2016-2017 của giảng viên Trương Chí Hùng (Trường đại học An Giang), hội viên Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh. Vượt qua hàng trăm tác phẩm dự thi, “Man mác Vàm Nao” không chỉ cho người đọc thấy được vẻ đẹp của sông Vàm Nao (vùng Phú Tân) mà còn xoay quanh cuộc mưu sinh, cái tình chất phác giữa người với thiên nhiên tự bao đời nay. 

Từ đời sống thực...

Xưa nay, nhiều người biết và gọi tên con sông nhỏ có đôi bờ nằm gọn ở xã Tân Trung (Phú Tân) và xã Kiến An (Chợ Mới) là Vàm Nao, chứ kỳ thực, mấy ai biết hết nguồn gốc và tên gọi của con sông. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nam bộ Nguyễn Hữu Hiệp cho biết: “Cái tên Vàm Nao có từ thời xa xưa khi cha ông đi khai hoang mở cõi. “Vàm” có thể hiểu là cửa sông hoặc cửa hiểm, nơi con sông nhỏ nhận nước từ con sông lớn. “Nao” có rất nhiều lý giải, người cho rằng đây là âm mượn của người Khmer “Prêk Nao”. Nhưng thật ra, từ “Nao” chỉ đơn giản là nói lên sự nôn nao, lo lắng của con người. Bởi xưa kia, khúc sông này nước chảy rất xiết, nhiều tàu, xuồng bị nhấn chìm nên khiến các phương tiện đi ngang qua đều lo lắng. Đây là con sông nhỏ, chiều dài không đổi (6,5km) nối 2 con sông Tiền và sông Hậu. Ngày nay, chỉ cần ngồi ngắm cảnh chiều tà trên khúc sông Vàm Nao thôi thì cảnh vật hiện ra trước mắt cũng đủ nao lòng!”.

Sông Vàm Nao- yên bình, thơ mộng.

Theo ông Nguyễn Hữu Hiệp, sông Vàm Nao tuy ngắn, nhỏ nhưng lại rất quan trọng, gắn liền với đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của người dân. Vì tính chất quan trọng là nối liền 2 cửa sông lớn nên Vàm Nao thuận tiện trong việc giao thương, buôn bán. Hơn nữa, hễ nhắc đến Vàm Nao, người ta lại nghĩ ngay đến “quê hương” của các loài cá - hiền có, dữ cũng không thiếu như: Cá đuối, cá hô, cá đao, cá bông lau, cá linh, cá mồm... Song, những loài cá đao, cá đuối dường như đã “biến mất” trên khúc sông này mà không rõ nguyên nhân. Ngày nay, địa phận xã Tân Trung, người ta bắt đầu khai thác du lịch Vàm Nao, thu hút rất nhiều du khách đến tham quan. Vào mùa khô, khách du lịch có thể đến đây câu cá, hái cà, bẻ ớt... chế biến tại chỗ và thưởng thức giai điệu đờn ca tài tử. Còn mùa nước nổi, khách sẽ được chèo xuồng hái bông điên điển, cùng dân địa phương hái ấu, dỡ lọp và thưởng thức những món ăn đặc sản mùa nước nổi.

 ...đến hình tượng văn học

Những cái hay, cái đẹp, cái man mác vừa kể trên về con sông Vàm Nao hầu như đều hiện ra rất thực, đầy tính văn, tính thẩm mỹ trong “Man mác Vàm Nao”. Chỉ trên 4.000 từ với kết cấu 4 phần: Cái nết con sông, tấm lòng con cá; Vàm Nao, bông lau nao lòng người xa xứ; “Tang điền biến vi thương hải”; Vàm Nao, bông lau - làm sao thu hút khách?, “Man mác Vàm Nao” đưa người đọc trải nghiệm nhiều cung bậc cảm xúc. Nó khiến người biết càng thêm thích thú, bị lôi cuốn bởi từng câu chuyện, từng nhân vật có thật gần như 100% và người chưa biết đến Vàm Nao thì như được gợi mở, kích thích sự tò mò để rồi muốn... một lần tìm đến xem thế nào! Bằng giọng văn khỏe khoắn pha lẫn chút trữ tình, lãng tử, người đọc như bị thu hút hoàn toàn từ những câu từ đầu tiên trong “Man mác Vàm Nao”. Ở đó, Vàm Nao hiện lên như một con sông “huyền thoại” với truyền thuyết về “Ông 5 Chèo” (con cá sấu khổng lồ sẽ trừng trị kẻ ác và cứu giúp người hiền lành, nhân hậu). Người đọc còn không ngừng bị lôi cuốn bởi sự hào sảng mà con sông mang đến cho người dân với các loại sản vật “khó đâu tìm được” như cá bông lau. Ẩn hiện đâu đó ở Vàm Nao là một xứ sở với bề dày những văn hóa và làng nghề truyền thống như làng rèn, bánh phồng...

Tác giả Trương Chí Hùng chia sẻ: “Là người con của vùng đất Phú Tân, từng trải qua những năm tháng tuổi thơ lặn hụp dưới dòng sông Vàm Nao nên những ký ức, những kỷ niệm đẹp về con sông quê luôn theo tôi dù bất cứ hoàn cảnh nào và bất kỳ đâu. “Man mác Vàm Nao” vừa là món quà, vừa thể hiện sự biết ơn của tôi với con sông tuổi thơ nên khi viết tôi dành rất nhiều tình cảm. Đó là tất cả những gì tôi đã, đang và sẽ trải qua, được lượm nhặt, chắt góp từ những miền ký ức trong suốt chặng đường thơ ấu đến niên thiếu. Dù sông Vàm Nao đang “bên lở bên bồi”, con sông đã có lúc “giận dữ” khiến người dân khiếp sợ, nhưng ở đây, tôi muốn thể hiện một khía cạnh khác - sự đẹp đẽ và vai trò của sông Vàm Nao trong đời sống bà con. Bởi, từ bao đời, sông Vàm Nao có dữ chăng cũng là dữ với kẻ thù, còn người dân hiền lành, chất phác thì sông vẫn “muôn đời trôi”. Chỉ có điều, sự hào phóng thì không được như xưa vì nhiều người theo nghề đánh bắt cá bông lau khúc sông này đã dần bỏ nghề, sinh sống bằng việc khác".

Có thể nói, qua “Man mác Vàm Nao”, giảng viên Trương Chí Hùng muốn giới thiệu quê hương Phú Tân, cụ thể là sông Vàm Nao cho nhiều người biết để có cái nhìn đúng đắn về con sông đặc thù này. Cùng với đó là sự trăn trở về cuộc mưu sinh của người sinh ra, lớn lên bên dòng sông Vàm Nao. 

  Bài, ảnh: PHƯƠNG LAN