(AGO) - Không biết tự bao giờ, trái cà na song hành cùng mùa lũ ở miệt đồng bằng. Loại trái hoang dã và gần gũi này luôn để lại nỗi nhớ trong lòng người con xa xứ mỗi khi nước lũ tràn về đầy ắp những dòng kênh, con rạch chốn quê.

Cà na ngày ấy…

Những ai lớn lên từ chốn ruộng đồng, cây cà na cứ như người bạn thâm giao. Cà na hiện hữu bên những bến nước quê và trở thành chốn chơi đùa của đám nhóc tỳ khi ra sông tắm. Mùa nước nổi, cà na thay lá mới. Những chùm bông nhỏ xíu, trăng trắng dần xuất hiện trong nách lá báo hiệu mùa trái mới. Với chúng tôi, đó là quà của thiên nhiên. Những trái cà na hình bầu dục lớn dần theo con nước lũ. “Mùa cà na bắt đầu từ tháng 7 âm lịch và kéo dài đến khi lũ rút. Hồi trước, cây cà na mọc hoang khá nhiều dọc theo kênh, rạch, chỉ cần đi hái một lát là đem về cả rổ. Thời đó, cà na khá dễ kiếm nên người ta cũng không thấy quý”- chị Nguyễn Thị Hồng Hạnh, người dân xã Vĩnh Thạnh Trung (Châu Phú), cho biết.

Cà na tự nhiên ngày càng hiếm

Với lũ nhóc quê thời trước, cái vị chua chát của trái cà na không dễ nuốt. Tuy nhiên, thứ trái hoang dã đó lại cuốn hút lạ thường. Muốn thưởng thức, cứ mang theo chén muối ớt rồi trèo lên cây vừa bẻ, vừa ăn. Ăn chán lại hái trái ném nhau như trò đùa nghịch ngợm. Điểm đặc biệt của cà na là khi non có vị chát, đến khi chín lại hơi ngọt nên cũng “dụ” được đám con nít ở quê. “Trẻ con hồi đó đâu có quà bánh phong phú như bây giờ nên trái cà na cũng trở thành món ngon trong mùa nước nổi. Để cho dễ ăn, phụ nữ ở quê nghĩ ra cách muối cà na hoặc ngào đường. Thấy món ăn đơn giản nhưng khi thành phẩm lại ngon hết chỗ chê!” - chị Hạnh tiếp lời.

Theo chị Hạnh, dù gọi là cà na muối nhưng món ăn lại có vị mằn mặn và hơi ngọt vì có cho thêm ít đường. Riêng cà na ngào đường thì luôn kích thích cơn thèm của nhiều người, bởi hương vị thơm ngọt không trộn lẫn với bất cứ thứ quà bánh nào thời hiện đại. “Do cà na chỉ là món ăn chơi nên không ai nghĩ đây là đặc sản của mùa nước nổi. Họ chỉ biết đến mùa thì hái trái về chế biến. Nước rút, trái cà na cũng hết theo. Muốn ăn, cứ đợi đến mùa nước năm sau” - chị Hạnh thật tình.

Cà na bây giờ…

Theo thời gian, trái cà na hiếm dần và cũng bắt đầu nhận được sự quan tâm của nhiều người. Có lẽ, thứ trái quê ấy đã không phù hợp với nhu cầu khai thác, sử dụng đất nông nghiệp ngày càng tăng của người dân. Hiện nay, cây cà na cũng không còn mọc hoang nữa. Chị Đặng Thị Trang, người dân xã Thạnh Mỹ Tây (Châu Phú), cho biết: “Bây giờ, những cây cà na đều “có chủ” chứ không còn “công cộng” như hồi trước. Bởi, trái cà na mang đến nguồn thu nên người ta cũng tranh thủ hái để kiếm thêm đồng ra, đồng vô. Hiện tại, cà na đang vào mùa thu hoạch rộ và bán với giá 17.000 - 20.000/kg tại các chợ. Riêng cà na muối và cà na ngào đường có giá 50.000 đồng/kg”.

Theo nhu cầu của thị trường, nhiều nông dân đã nghĩ đến việc trồng cà na và biến thứ trái quê ấy thành đặc sản có giá trị kinh tế khá. Cà na trồng có đặc tính như cà na tự nhiên nên dễ canh tác. Bình quân, cứ 7 ngày hái 1 đợt trái, sản lượng cà na tùy thuộc vào cây lớn hay nhỏ nhưng cũng dao động khoảng 3 - 4 kg/cây/đợt. Nếu trồng nhiều cây thì nguồn thu từ mỗi đợt bẻ trái là không nhỏ. Do ngày càng có nhiều hộ dân trồng cây cà na nên loại trái này có lai rai quanh năm, tuy nhiên, thời điểm thu hoạch rộ vẫn diễn ra trong mùa lũ.

Không dừng lại ở việc chế biến cà na như món “ăn chơi”. Chị Nguyễn Thị Diễm Kiều (ngụ xã Tân Lập, Tịnh Biên) đã nghĩ ra cách ngâm rượu cà na. Theo chị Kiều, trái cà na sau 6 tháng tắm mình trong rượu sẽ tạo ra loại “mỹ tửu” vùng quê được nhiều người ưa chuộng. Hiện tại, thương hiệu rượu cà na Hòa Kiều của chị đã được người dân địa phương biết tiếng. Bên cạnh đó, chị Kiều đang tích cực giới thiệu sản phẩm này đến với người tiêu dùng nhiều nơi. Từ loại trái quê, qua bàn tay của chị Kiều, cà na đã tạo ra thương hiệu rượu đặc sản cho vùng quê Tân Lập (Tịnh Biên).

Là loại trái đồng quê nên cà na mang trong mình “cái chất” của mùa nước nổi. Vì thế, bất cứ ai khi bắt gặp món ăn dân dã này bày bán ở đâu đó giữa lòng đô thị cũng sẽ nghe lòng miên man nỗi nhớ: Nhớ mùa nước nổi, nhớ cà na.

THANH TIẾN